Denemeler - 4

Savaşların ateşli destekçileri, ve de savaş bezirganlığı yapmayı kutsi bir vazife olarak adlandıranlar, dökülen kanlardan beslenen kan içici mahlukatlardır. Savaşlar ne kimseyi yüceltir ne de hiçbir insana şahsiyet kazandırır. Savaşmak bir meslek değildir ya da hiçbir  millete mensup birey savaşçı vasıflarıyla doğmaz. Hiçbir din, dil, ırk, siyasi rejim, bayrak ya da başka  herhangi bir kavram insan ölümünü meşru hale getiremez. Savaşlar nefretin, kokuşmuşluğun, alçaklığının daimi gölgesidir.

Savaş, yüreklilik değil korkaklıktır.

-Edmund Burke

Hadi konuyu biraz açalım. Askerlerle başlayalım.

Büyük Frederik der ki; Eğer askerler düşünmeye başlasaydı, orduda kimse kalmazdı.

Hadi onlara biraz beyin fırtınası yaptıralım.

 Askerler neden tek tip giyinir? Neden hep aynı şeyleri yapar ve söyler? Neden farklılık cezalandırılır? ? Neden en büyük asker bizim askerdir? Neden öldüğü bilinmeyen gencecik bir bedenden vatan nasıl sağ olur? Neden sadece kendinden daha eski ya da daha ihtiyar diye başka bir insana koşulsuz itaat ettirilir?

Sadece onlara kızmakta olmaz. Neden farklı düşünmek, giyinmek, konuşmak, okumak, yazmak, yemek, içmek yani kısacası farklı yaşamak sakıncalı bulunur?

Biraz düşünün bakalım.

Savaşlar yaşlı adamlar için genç adamların çarpışmasıdır.

-Halk Deyişi

Savaşta, kazanan değil, farklı şeyleri kaybedenler vardır. Kimisi canını kimisi de vicdanını yitirir. Bütün siyasi figürleri düşünün. Kocaman kocaman laflar ederler. Her gün dünyayı kurtarır. Her gün yeni gezegenler keşfederler. En bilgili, en mütedeyyin, en ahlaklı, en ileri görüşlü onlardır. O kadar ileriyi görürler ki geri dönüp bugüne gelirler.

Biri artizlik mi yaptı? Hemen yiğit, aslan, cengaver ordusunu alıp, yakıp yıkarlar ve kazanırlar. Çünkü onlar mükemmeldir. Televizyonla, futbolla, dinle kandırırlar ve vatan(!) için gencecik bedenleri ölüme gönderirler. Vatan dediğin içinde umutla çarpan yürekler varsa vatandır. İçinde ki her insanın ölü olduğu yere vatan değil kabristan denir.

  Stalin'e göre bir insan ölürse cinayet olur, bir milyon ölürse istatistik. 

Siyasilerin ve silah tüccarlarının kendi çıkarlarını ve faydacı tutumlarını sürdürmek için, düzenledikleri kurban törenlerine savaş denir. 

Bütün savaşları dövüşemeyecek kadar korkak olan bu yüzden de kendileri adına dövüşmek için dünyanın gençlerini cepheye süren hırsızlar çıkarır.

-Emma Goldman

 Sizin hiç zengininiz öldü mü siperde?

Bizim hep fakirler öldü.

  Biz vatandaş bile değiliz aslında sadece rakamlarız birkaç milyon sayılamayan. Bizler küsüratlarız, toz zerrecikleri atom altı kuark tanecikleri.  

 Bu vatan bizim değil, nice savaşlar toprak için değil, vatan plazalarda, yatlarda, villalarda 1884 yılından kalma güney Fransadan getirdiği şarabını yudumlayan rahatseverlerin, toprak ise, masum canlıları evlerinden canlarından söken, orman katili, inşaatseverlerindir. Yani vatan, birilerinin sülalesi sırça köşklerde gırtlağına kadar lümpenlikte yüzerken, avam halkın(!) yani bizlerin yani fakirin evladının ölmesiyle sağ olabilen bir canavardır.

Savaşı zenginler çıkarır, yoksullar ölür.

-Jean Paul Sartre

  

Kemal'in Defteri - Öneri (Tahakküm) Manifestosu

Amerika Başkanı Abraham Washington’un dünyaya sunduğu 10 maddelik Önerge şöyleydi.

Dünya Markası ABD’den

Öneri(Tahakküm) Manifestosu

Karar.1: Oscar ödüllerinin tamamının bu sene Leonardo Di Caprio’ya verilmesine karar verildi.

Gerekçe: Yıllardır adaylıklarla yetinip ödülü alamadan evine boynu bükük dönen, Ülkemizin gururu olan Leonardo Di Caprio’ya bu sene iade-i itibar yapılmak istenmesinden.  

 

Karar.2: Yasa dışı işler yapıp Meksika’ya kaçmak isteyen vatandaşlarımıza, hafifletilmiş mahkûmiyet paketleri hazırlanacak.

Karar.3: Maddeye ek olarak İyi hal durumunda ülkesinde kalmasına teşvik için, (tıbbi amaçlı olması kaydıyla) Marihuanaları devlet tarafından temin edilecek.

Gerekçe(Madde 2 ve 3’e) : Güney sınırı süzgece dönen aziz vatanımıza ve istihdam sorunları had safhaya varan narkotik sanayine katkı içün.   

Karar.4: Yasanın yürürlüğe giriş tarihinden sonra, stoklarımızda yaşanan kıtlıktan ötürü, demokrasi ihracatı bir sonraki emre kadar durdurulacak.

Gerekçe: Özellikle Ortadoğu ve Kuzey Afrika ülkeleriyle yapılan yoğun alışverişler neticesinde, bize kadar kaldığından.  

Karar.5: Yine yasanın yürürlüğe giriş tarihinden sonra, tayt üzerine don diyen tüm süper çatlaklar rehabilitasyon merkezlerinde tedavi altına alınacak.

Gerekçe: Özellikle New York ve Washington eyaletleri civarlarında, kamu düzenini, toplum huzurunu bozmaları ve saykodelik paranoyak arkadaşları ile vatandaşların malına, mülküne zarar vermelerinden ötürü.  

Karar.6: Amerikan futbolu takımları kapatılıp, futbol takımları altyapılarına destek verilecek.

Gerekçe: Evrensel normlardan uzak, barbar bir spor olan Amerikan Futbolu yerine, Entelektüel ve yüksek zümre sporu futbolun tercih edilmesine.

Karar.7: Popüler kültürün intifası ve muazzam sayılabilecek mahiyette sanatsal teraküm neticesine müteakip,  muasır milletler seviyesini bilahare aşıp, fezaya eren the Best vatanımızın, en önemli malumat kaynağı olan televizyonlarımızın yayınlarını daha da mutena hale getirebilmek mefkûresiyle, daha yaygın olarak dest-i izdivaç izlencelerine yer verilmesine kanaat getirilmiştir.

Gerekçe: Popüler kültürün faydası ve akıl almaz sanatsal birikim sonucu inanılmaz gelişen ülkemizin televizyon yayınlarının daha kaliteli hale getirilmesi amacıyla evlendirme programlarının daha çok yayınlanması.

Karar.8: ‘Beyaz Ev’ yıkılıp yerine ‘Ak Saray’ inşa edilecek. Bahçesine külliye inşa edilip, bir de dolmuş hattı eklenecektir.

Karar.9: 8. Maddeye ek olarak, tüm masraflar, devletin sırtına yüklenip, başkanın tüm rahatı ve konforu sağlanacak.

Gerekçe(8. ve 9. Madde): Bir ülke, başkanı sarayında huzurla ikamet edebiliyorsa, vatandır. Gerisi teferruattır.

Karar.10: Ve son olarak yine bu önergenin kabul tarihinin ardından, İngilizcesi tüm yayınevlerinde basılıp, dağıtılacak olan Oğuzcuğum Atayın eserlerinin tüm evlerde bulunması ve okunması zorunlu hale getirildi. 

Abd'den dünyaya sevgilerle,

Öptüm...
Özgür Ülkenin Başkanı: Abraham Washington

                              

Deniz'e Veda

Hayat nerede başlıyor ve nerede bitiyor bilinmiyor. Işıklar açılıyor, perdeler kalkıyor ve oyun başlıyor. Anlamlarla boğuştukça insan mananın derinliğine ne denli mesafeli kaldığını fark ediyor. Mistik saçmalıkların yerini aslında bilinen kemikleşmiş ön yargılar alıyor. Kelimeler, uzuyor varlığının kabına sığmıyor. Dilin kemiği yok, her gün kelimelerle binlerce insan katlediliyor. 

İlenen oylumsuz kalır kargışın imza yeri boş 
Aşka düşmek eceliyse bedeni çoşturur anız 
Ruh körelten çare bulmaz ilaç olmaz telaşlı döş 
Pis mürekkeple çürük dil tokuşturanlardansanız 
- İsmet ÖZEL -

Bunalımlı bir çağın göbeğinde, sanrılarla boğuşan bir bedevidir aklım. Mefhumlarla aşinalığı rastlantısallık düzeyinde gezinen arayışa müptezel gezgin. Beynimin her kıvrımında yeni bir ben, terakki ve inkişafa kanat çırpar. İnsan demiş ya Yılmaz, zamanın mezarıdır. Aklımda gömülüdür birkaç bin nesil.

Atı'lar deltalara gömülen atı'lar,Saçı'lar fiyortları öpen saçı'lar,
 Kutu'lar, Haliçlerden susmuş kutu'lar,
 Takı'lar eski aşkları imler takı'lar. 
- Cemal Süreya - 

Ahlak Felsefesi; Öğüt vermenin felsefi yöntemidir. Öğüt vermek ise tazeyken yenmemiş ekmeği, bayat yedirme  çabasıdır. Başkalarına kaftan biçenlerin, kendine takacak eşarbı olmaması acziyetin ilanıdır azizim. Ahlaki normlar, özgür zihinlere giydirilen kanlı kefenlerdir. Ahlak dediğiniz at gözlüklerini kendi gözlerinize takınız efendiler. Beyninizde ki kardeşinin yalnız kalmasına yürekler el vermiyor. 

Ahlak, bireyin içindeki sürü içgüdüsüdür.

- Friedrich Nietzsche - 

Medeniyet istemeyen ile medeniyete tapınanın savaşının kazananı her daim medeniyet denen kuklacı ustası  olur. Köhneleşmiş kafalardan çıkan her ses gürültüden ibaret olur. Örümcek ağı bağlamış, mütedeyyin palavraların gırla gittiği, özgürlük vaatlerin temaşa ile izlendiği, lümpen masalların günde 3 öğün  damardan alındığı demokrat bir çağın evlatlarıyız. Atalarımız, Viyana kapılarında beklerken, bizler belediyelerin kömür kamyonlarının yolunu gözlüyoruz. Atalarımız, şiirler yazarken, şairleri hapse tıkıyoruz. Atalarımız, Rönesans sanatçılarına profil resmi çizdirirken, resim günahtır diyoruz. Son olarak atalarımız, at üstünde sefere giderken, bir millet her asır sırtında bir domuz taşıyor. (bkz.George Orwell- Hayvan Çiftliği)

Tarihi bilmiyorsan dün doğmuşsun demektir. Dün doğmuşsan her lider sana istediği hikayeyi anlatabilir.

- Howard Zinn - 

Ah be Oğuz ağbi

Ah be albayım derdin oğuz ağbi

Kabuslarda yaşıyorum derdin 

Ben de kabuslarda yaşardım 

Cehennemi yüreğimde taşırdım 

Enseyi karartırdım mütemadiyen 

Herşey güzel olacak derdin 

Yaşam denen tek sahnelik 

Çok kişilikli oyun derdin 

Korkardım karanlığın dokusundan 

Yüreğinde ağırlar 

Bana masallar anlatırdın

Kanardı çocuk yerlerim 

Öperdin düşlerimden geçerdi

Sevdalanır üzülürdüm bazan 

Hıçkırıklarla omuzunda ağlardım 

Gözyaşlarımdan kolye yapar 

Sevdamın boynuna takardın 

Kaybolduğum yaşanmamışlıklarda 

Anlamlar bazı kelimelere sığmazdı

Sen mana katardın varlığıma 

Sonsuza uzanan yalnızlıkta 

Yaşam bulurdum acılarında 

Tutunamayanlar vücut bulurdu 

Dilek tutardık ışığında 

Büyük saatin gölgesinde 

Turgutum özbenimle

Yıldızları sayardık albayıma 

Ah be oğuz ağbi 

Alacağın olsun 

Hüzün derdin kanatları kırık 

Umut derdin karanlığa düşmüş 

Ah be oğuz ağbi bilmez miydin 

Bir sen olursan güzel olur

Sevda bezeli sözlerim 

Bir sen olursan bulurum 

Zamana yenik benliğimi 

Huzur içinde yat Oğuz Ağbi...

( 12 Ekim 1934 - 13 Aralık 1977 )

   

Denemeler - 3

F.Nietzsche der ki; 

"İnsan da ağaca benzer, ne kadar yükseğe ve ışığa çıkmak isterse, o kadar yaman kök salar yere, aşağılara, karanlıklara, derinliğe, kötülüğe."

Bir tasavvuf erbabı, Nihilist bir düşünür ya da Tibetli bir Guru da olsa her bilgenin ortak noktası işte bu idealler peşinde harcanan insan portresine olan eleştiridir. İnsana dair yapılmış en önemli eleştirilerden biri işte budur . İnsanlık tarihinin hep bu arşa değme arzusundan yok oluşlara meydan vermesinedir yani. İnsanlık; tutkularına arzularına ve hırslarına bağlandıkça ve yükselme tutkusuyla saldırdıkça, derinleşen ifrit nefesini soluyor. İnsanlık; omuzlarının üzerinde yücelttiği medeniyeti dizlerinin üzerinde can verirken izliyor. İnsanlık; kutsadığın ve uğruna can verdiğin idealler zamanın akışında çer çöp oluyor. 

İnternet'te bu fotoğrafa denk gelmiştim. Görsel iletişimin kudreti ön plana çıkıyor. Ego-Eco sorunsalı insanın doğaya olan baş kaldırışı resim üzerinden bunu biraz yorumlayalım.

Evvela bu cümleleri okurken bile, toprağa yürüdüğünü hatırlamalı insan. Hatırlamalı ki yeniden doğabilsin bir kelebeğin kanatlarında. Tomurcuk açıp sevgi olup can bulsun bir aşığın yüreğinde. 

Bir soru sorarak giriş yapalım. İnsan nedir mesela ? 

 Doğayı yani evini, beton hapishaneler yapmak için yok edene denir insan. Sen onlar gibi olma sayın insan. Ağla bir iğdenin dibinde yaprakları ile silsin yaşlarını. Okşasın derin huşuyla doğa ana saçlarını.

Bugün ki sözüm ona modern şehir ve yapıların tamamının estetik  zevkten mahrum  ve tekdüze olması da bu üstünlük duygusunun bir tezahürü olduğu kanısındayım. 

Doğaya meydan okuyan, onu öteleyip, kendi yapay dünyasına hapsolmaya medeniyet demek aptallıktır kanımca. Asırlık düzeni betonarme yapmacıklığa tercih etmek akıl karı bir iş değildir. Zaman göreceli derler ya insan anlamalı ve farkına varmalı. Zaman özüne dönersen akar yatağında.

İnsan ayağa kalkmak için düşmeyi, yükselebilmek için alçalmayı ve derinlerinde ki kendini keşfetmelidir. Ne kadar yükselirse yükselsin derinlerinde saklı olan karanlığı keşfetmeli. İnsan karanlıktan neden korkar sorusu da burada sorulmalı belki de. Benim görüşüme paralel olan bu görüşte ki ayrık nokta aslında karanlığın bireyde olmaması ve yüksek idealler uğruna, habis amaçların içselleştirilmesi olarak da yorumlanabilir.

 

Bütün yorumlar her halükarda aynı noktaya değinir. İnsanlığın ideal ve amaçlar uğruna içinde yarattığı karanlığa düşmesi ve bunun uğruna yaşamını bile feda edebilmesi.  

İnsanlık modern dünyanın süs hayvanı. Sert bir tanımlama oldu, üzgünüm belki de değilim. Tanrıya küfredip, teknolojiye tamah ve biat etmelerine üzülüyorum diyemem. Anlaşılması zor bir tepki değil bu. Yeşilin yeri uçsuz bucaksız ormanlar yerine timsah derisi cüzdanlar olmuşsa, küfür etmem bile bu vahamete anlam kazandırmak olur.  İnsanlığın koka kola içip, popülist film ve programları izleyip reklamlarda gözüne sokulan katkı maddeli ürünleri ağzı sulanarak ve içlenerek izlemesidir medeniyet. Doğayla ahenkle yaşayan insan meyveyi dalından yiyip, canlılarla ortak bir iletişim dili oluşturarak yaşıyorken, şehirlerde çarık çürük meyvelere bile nice paralar ödeyip, yarı aç yarı tok yaşamaya tamah edemem. Şehirlerde evcil diye tabir edilen canlılarla bile iletişim kuramazken, doğaya hükmettiğimiz gibi deli saçması savları kabullenemem. Bir de üstelik modern(!) insan bunlarla da yetinmiyor onca fiziksel ve zihinsel uğraş varken, diğer canlıları sözde ilkel olan ataları gibi öldürüyor ve buna spor diye kılıf uyduruyor. Hadi onları anlarım. Yaşamak için her organizma gibi yemeye ihtiyaç duydular ve ihtiyacı olanı avladılar. Peki siz ne oldunuz da modern diyorsunuz kendinize. 

Her gün borsacı ve bankacıların avladığı insanlar hangi ihtiyacı karşılamak içindi.  Doğa vahşi, kızıl derili diye yaftaladığınız yerli amerikalılar vahşi ama medeniyet dediğiniz lağım çukurları dünyanın merkezi, öyle mi?

Albert Camus'un bir sözü aklıma geldi. 

"İnsanı savunuyorum, çünkü düştüğünü gördüm."

İnsanlık İkarus gibi düştü gökten. En başta dediğim gibi arşa değme tutkusu insanlığı meczup bir yığın haline getirdi.

Peki reçetesi nedir ?

Reçetesi insandır.

 Toprağı koklayın bir, eğer asfalttan kaldıysa geriye tek parça.

Buram buram hayat kokmuyor mu ?

Gökyüzünü seyredin, eğer betonlardan görebilme şansına sahip olursanız.

Hiçbir sınır görebiliyor musunuz ?

Ülkeler, ırklar ve dinlerin ortak ögesi olan doğa ve insandır. Diğer bütün sınırlar zihinlerde çizilir. Sınırları kaldırmak istiyorsanız. Sınırları zihninizde kaldırarak başlayın. Ön yargılar hastalıktır belki de en kötüsü. Bunları aşın. En kudretli insan kendi sınırlarını aşabilen insandır.

 Hayat onu ne denli görürseniz size nimetlerini sunar. Toprağın kokusunda doğaya ve yaprakların hışırtısına kollarınızı açın. Asırlık ninnisinde doğa ananın tekamülün büyüsünü bulun.

Yalnızlıkla Kalın...

Denemeler - 2

Ömür dediğin üç gündür,

Dün geçti yarın meçhuldür,

O halde ömür dediğin bir gündür, o da bugündür.

Can Yücel

Can Yücel'in bu sözü zaman mefhumu hakkında sürekli olarak düşünmeme ve fikir yürütmeme sebep olmuştur. Zaman nedir ya da nasıl açıklanabilir gibi sorular aklımı tırmalar durur. Albert Einstein'ın Görelilik Kuramı nazarında gelişen zamanda yolculuk ya da zamanın yapısı gibi konularda sayısız kitap ve makale okudum ama şu sözdeki derin algıyı hiçbirinde bulamadım. Basit ama açıklayıcı Einstein e=mc2  

Hepimizin bu söz hakkında ki düşünceleri ve çıkarımları aşağı yukarı aynıdır. Bu kalıp düşünceyi yıkıp yeni bir düşünce üretmekle uğraşmaz var olan ile yetiniriz.

Yeni bir konuya geçeyim. Bazı hikayelere başlarken sonunu tahayyül edemez ya insan. O duyguyu iyi bilirim.

Rüya da uçurumdan düşen insanın uyanma çabası, rüyada olduğunu bilmesindendir. Ya bilmese ne olurdu diye düşünürüm. İnsan kaçış noktalarına bakmalı. Kaçtığı yerler onu gerçekliğe bağlar ya da onun gibi bir şey. Gerçeklik algımı kaybettiğim günden beri bu soruların yaptığı akli ihtilalin yıkım ve sonuçlarını tahayyül edemiyorum. Delirmek gerçekliğe vurulmuş bir tokattır. Öyle delirmeli ki gerçeklik duvarları paramparça olmalı. Zarifoğlu'nun deyimiyle çilemeli insan. Çilemeli korkularından, yalanlardan ve diğer gerçeklik safsatası palavralardan çilemeli. Benim için ise gerçeği anlatmak gerçekliğe yumruk atmaktır. Nietzsche der ki ; Ebedi gerçeklik olmadığı gibi, mutlak doğru da yoktur. Gerçeklik hakikatin perdesidir.  Gerçeklik sıradan düşüncelerin aynasıdır. Ben gerçeği umuyorum ve arıyorum. Hakikat için ışıldaması gereken gözler, karanlığının izbelerinde mum ışığına bile muhtaçsa delirmek sıradanlığa da susmuşluğa  karşı benim kutsal savaşım olarak addedip kendi cephemde savaşıyorum. Gerçekliği kendi silahımla yani kalemimle yaralıyorum. Bana sunulanı tamahkarca kabul etmiyorum. Perde arkasını aralıyorum. 

Sonuç olarak, edebiyat 'marangozluk'tan farklı değildir. İkisi de gerçekle uğraşmaktır ve o da işlemek için odun kadar sert bir malzemedir(G.G.Marquez).

 Beynimde bir ses var hiç susmayan. Ne de olsa benim aklımda yadırgamıyorum. Arada Oğuz Atay gibi beynimi yıllık izne çıkarmak istesem de, diğer sesle sabahlara kadar konuşuyorum. Gerçeklikten kopuyorum kendi gerçeklerimi yaşıyorum. Delirmek iyidir bence. Çünkü yalnızlık çeken insana yoldaş olan kendisi olur. Kendin pişir kendin ye misali.

Neyse seslerle uğraşmak yordu beni bir dahaki yazıya kadar, 

Yalnızlıkla Kalın...

Nejat Uygur'un Anısına

Mevsimler, yıllar geçiyor duraksız. Zaman mefhumu kayboluyor amansız. Nejat Usta'yı kaybedeli 2 yıl olmuş. Sanki daha dün ayrıldı aramızdan. Sanki zaman o gün durdu. Gülmek eylemi amacını yitirdi. Sonsuza intikalinin 2. yılında yüzümüzde ki gülümsemenin sebebi, 

Nejat Uygur'u saygı ve özlemle anıyorum.

Nejat UYGUR (10 Ağustos 1927 - 18 Kasım 2013)

O güzel insanlar o güzel atlara binip gittiler demirin tuncuna insanın piçine kaldık. . .


Yaşar Kemal

Tüyap Kitap Fuarından Enstantaneler

Bu senede yine Tüyap Kitap Fuarına katıldım. Mehmet Mirioğlu ve Nihat Genç ile fotoğraf çekildim ve kitaplarını imzalatma şansına nail oldum. Murat Menteş, Erdoğan Aydın, Onur Öymen gibi yazarlar da tanışma ve kitaplarını imzalatma şansını yakaladım.

Nihat Genç - İslamcı Erol Nasıl Çıldırdı?

Erdoğan Aydın - İslamiyetin Ekonomi Politiği

Yeni yazım Denemeler - 2 yazım aşamasında birkaç gün içinde yayında olacak .
Esenle kalın.

Sherlock Holmes ve Çıkarım Sanatı

Arthur Ignatius Conan Doyle, (22 Mayıs 1859 – 7 Temmuz 1930) 22 Mayıs 1859’da İskoçya’nın başkenti Edinburgh’da doğar. Henüz dokuz yaşındayken ailesi tarafından Katolik okuluna gönderilir. 16 yaşında Hıristiyanlığı reddedip agnostik olduğunu açıklar ve okulu bırakır. Hayatının bu en keskin döneminde dönemin yükselen pozitivist ekolüne uyarak, Edinburgh Üniversitesi Tıp Fakültesi’ni seçer. Keza Sherlock Holmes bu pozitivist  etkinin bir sonucudur. mezun olduktan sonra Doyle bir süre gemi hekimliği yapar, yolculuklar sırasında bilgisini ve görgüsünü arttırır. Dönüşte 1882’de Plymouth kentinde muayenehane açar. Ancak bir sorun vardı. Kimse kendisine muayene için gelmiyordu. O kadar çok boş vakti vardı ki ufak öyküler ve hikayeler yazmaya başladı. O dönemde kalemi elinden düşürmeyen Doyle, 1887’de Kızıl Dosya (A Study in Scarlet) adlı ilk Sherlock Holmes romanını yazar ve Sherlock Holmes efsanesi yaratır. Dedektif üniversitedeki profesörlerinden Joseph Bell’i andırıyordu. Hatta yazar Rudyard Kipling bu benzerliği yakalayacak ve Doyle’u kutlarken “Acaba bu karakter arkadaşım Joe olabilir mi?” diye sorar ve haklı çıkar. Gerçek Sherlock Holmes, Joseph Bell isimli bir hekim ve tıp fakültesi öğretim üyesidir. Conan Doyle, tıp fakültesinde okurken kendisinden ders alır. Elbette Joseph Bell dedektif değildir, ancak hastalıkları teşhis ederken kullandığı yöntemler, bir dedektifin kullanabileceklerine oldukça uyar. Yazar, bu öğretim üyesinden çok etkilenir ve meşhur karakterini ondan ilham alarak kurar.

Joseph Bell’in insanları incelemeyi çok sevdiği, detayları çok kolay yakaladığı ve coğrafyasının kuvvetli olduğu bilinir. Mesela İskoçya’daki bir golf sahasının dinleme odasında, 2 yaşlı golfçünün Blackheath isimli İngiliz kasabasının yakınlarındaki bir köyün tam yeri ile ilgili tartıştığını duyar. Hemen tartışmaya girer ve odadaki 4. bir kişiye sorabileceklerini söyler. Neticede o kişiye sorar ve cevabı öğrenirler.

Tartışma bittikten ve yaşlılar odadan ayrıldıktan sonra, cevabı veren adam, Bell’e, neden kendisine danışılmasını istediğini sorar. Bell şöyle cevap verir:

“Sabah golf sahasında atış yaparken sol ayağınızın üzerinde döndüğünüzü gördüm. Bu hatayı, golfü çocukluklarında öğrenenler yaparlar. Konuşmanızdan da İngiliz olduğunuz anlaşılıyordu. İngiltere’de golfün 40 yıl önce öğretilebileceği neredeyse tek yer Blackheath’dır. Bu sebeple çevresini iyi bilebileceğinizi düşündüm.”

Hikayenin ne kadar doğru olduğu bilinmez, ancak Bell’in tıp fakültesindeki öğrencilerine de bu tarz yaklaşımlar öğrettiği anlatılır. Bir bakışta hastanın yaşadığı yeri, ne iş yaptığını vs. tahmin edebildiği söylenir. Eh küle bakarak tütün cinsini ayırt etmeyi başarabilen bir dedektif de, ancak böyle birisinden ilham alınarak hazırlanmış olabilir.

Arthur Conan Doyle’un öğretmeninden fazlasıyla etkilendiği aşikardır. Nitekim kendisine gönderdiği 1892 tarihli bir mektupta şunları yazar:

“Holmes’un analitik çalışmasının, sizin hasta servislerinde yaptıklarınızın abartılmadan aktarılması olduğunu düşünüyorum. Öğrettiğinizi duyduğum çatışma, sonuç çıkarma ve inceleme yöntemlerinin çevresinde, işleri gittiği yere kadar – bazen daha da fazla – zorlamaya çalışan bir adam bina etmeye çalıştım.”

Holmes karakteri ile ilgili düşünceleri sorulduğunda; Bell, örnek alınmasının kendisini sevindirdiğini saklamaz. Ancak Doyle’un bu “hayali deha”sının, çok küçük bir şeyin örnek alınarak çok abartılmasının sonucunda ortaya çıktığını söyler.

Yine de Doyle bu yaklaşımı kabul etmez ve otobiyografisinde “Hikayedeki bir karakterin deha olduğunu söylemek yetmez.” der.

“Okuyucular örnekler görmek isterler. Bell’in bize servislerde her gün verdiği gibi örnekler.”

"Eski hocam Joe Bell’i, onun kartal yüzünü, kullandığı acayip yöntemleri, detayları farketmedeki tüyler ürpertici becerisini düşündüm. Eğer bir dedektif olsaydı, kesinlikle bu çok etkileyici ama düzensiz iş dalının, gerçek bir bilim dalı haline gelmesini sağlardı." 

Arthur Conan Doyle, otobiyografisinden

Modern çağdaki ilk dedektiflik tiplemesi Dupin olup şair Edgar Allan Poe’nun Morgue sokağında cinayet adı 1841 yılında yazdığı kitabında adı geçen tiplemedir. Daha sonra 1842 Maria Roget’in Esrarı ve 1844 yılında yazdığı Çalınan mektup adlı eserlerinde de aynı karakterden söz etmektedir. Poe’nun yarattığı Dupin süper güçlü, gözlemleri kuvvetli ve suçları çözme konusunda usta biridir. Suç hikayelerinde çığır açan karakter, Dedektif Sherlock Holmes ve Profesör Challenger’a da ilham kaynağı olmuştur.  Sherlock ilk zamanlarda pek ilgi çekmese de, zamanla sevilir. Ama Doyle, Holmes’ü hiç sevmiyordu. Hatta “Bundan yüzyıl sonra hâlâ Sherlock Holmes’ü yaratan adam olarak anılırsam, kendimi başarısız sayarım!” der. Ondan kurtulmak için yayınevlerinden inanılmaz ücretler bile ister; bu istekleri kabul bile edilir. Kasım 1891’de annesine Holmes’u öldürmeyi düşündüğünden bahsedince “Sana nasıl uyuyorsa öyle yap, ama insanlar bunu pek hoş karşılamayacaktır!” yanıtını alacak. Annesi haklıdır lakin Doyle 1893’te, SonGörev’de Holmes’ü düşmanı Moriarty ile Reichenbach Şelalesi‘nden düşürüp öldürür peki mutlu olur mu? Hayır. Doyle’u sadist, katil ve vatan haini olmakla suçlarlar, İngiltere’de ulusal yas ilan edilir hatta Kraliyet Ailesi bile Holmes’ün ölmemesi gerektiğini bizzat yazılı bir not ile bildirir. Mecbur kalan Doyle, Holmes’ü Boş Ev Macerası isimli hikâyede yeniden hayata döndürür. Dedektif düşmanlarından kaçabilmek ve saklanabilmek için kendini ölmüş gibi göstermiştir Böylece Holmes ancak Birinci Dünya Savaşı‘nda ölürken geriye onun maceralarından oluşan dört roman ve beşi 56 kısa hikâyeden oluşan dokuz eser bırakır. Bunların dışında yazmış olduğu diğer eserler arasında bilim kurgu, tarihi kitaplar, oyunlar, şiirler ve kurgu dışı düz yazılar vardır.

Peki Sherlock Holmes kimdir? Sherlock Holmes, savaş gazisi ortağı Doktor Watson ile Londra'da hayali 221 Baker Sokak'da yaşamaktadır. Dr. Watson, bu kurgudaki en önemli yere sahiptir çünkü yazarın okuyucuya anlatmak istedikleri onun Sherlock Holmes'e sorduğu sorular sayesinde ortaya çıkar. Holmes, hem onu kıskanan hem de ona hayranlık duyan ve asla olay çözmeyi beceremeyen Scotland Yard dedektifleri tarafından ya da Baker Sokak'taki evine gelen müşteriler tarafından yardıma çağrılır. Dr. John Watson, Sherlock Holmes ile "Kızıl Dosya" macerasının başında karşılaşır. Afganistan'dan dönen Watson, bir ev arkadaşı arayan Holmes'le tanıştırılır. İlk başlarda Holmes'un gözlem ve çıkarım yeteneklerini göz ardı eden Watson, sonraları bu yetenekleri büyük hayranlık ve güven duymaya başlar. Watson, Sherlock Holmes'un 23 yıllık kariyerinin 17 yılını kaleme almıştır. Yazdığı hikâyelerin birçoğu Holmes tarafından, aşırı duygusal ve sansasyonel olmakla eleştirilir. Çünkü, Holmes'e göre duygusal şeyler, düzgün muhakemenin düşmanıdır. İnsan ilişkilerinde oldukça mesafeli ve soğuk olan Holmes'un, Dr. Watson'a büyük bir sevgi ve önem verdiği görülür. "Üç Garrideb" hikâyesinde, karmaşa sırasında Watson'ı vuran hırsızı, kanını akıtacak kadar sert biçimde hırpalamış ve "Eğer Watson'ı öldürseydin, bu odadan canlı çıkamazdın." diyecek kadar da hassasiyet ve öfke göstermiştir. Holmes, genellikle kendisini ' yüksek işlevli sosyopat' olarak adlandırmaktadır. Kendi dönemi için oldukça bohem bir adamdır, garip zevkleri de vardır ve aynı zamanda bipolar kişiliğe sahiptir. Morfin ve kokain kullanır ve bunları evdeki garip yerlere koyar, usta bir eskrimcidir, çok iyi keman çalar. 

Hikayelerinde genel olarak kadınlara ilgi ve güven duymayan Holmes'un takdir ve hayranlık duyduğu tek kadın Irene Adler'dır. New Jersey doğumlu bir opera sanatçısı olan Adler, ilk olarak "Bohemya'da Skandal" öyküsünde karşımıza çıkar. Oldukça zeki ve kurnaz bir dişi imgesi çizen Irene Adler, Holmes'u altedebilen tek kadındır. Watson, Adler'ı anlatırken onun Holmes'un zihnindeki "tek" kadın olduğunu vurgular. Bu tanım, okuyucular ve takipçi yazarlar tarafından çoğu zaman romantik bir ilgi olarak algılanır. Ancak yine Watson'ın bir sözü, Holmes'un kadınlara olan ilgisizliğini ortaya koyar. "Holmes, Babbage'ın hesap makinesi kadar insandışı ve aşık olmaya da aynı oranda uzaktır."

Yunan Tercüman Hikayesinde, Holmes'ün bir ağabeyi olduğu ortaya çıkar. Mycroft'un, Britanya Hükümetinde oldukça özel bir görevi bulunur. Kardeşinin tanımıyla, kendisininkinden de üstün gözlem yetenekleri olan Mycroft, hükûmetin tüm çıkarımlarını analiz ederek en uygun hamleyi belirten bir "bilgi bankası" görevi görür. 

Her kahraman gibi, Sherlock Holmes'un da bir ezeli düşmanı vardır. James Moriarty, varlıklı bir ailenin üstün matematik zekasına sahip oğludur. "Astreoid Dinamikleri" üzerine yazdığı tez o kadar saf bir matematik zekasıyla kaleme alınmıştır ki, Avrupa'da yazıyı eleştirecek kapasitede bir eleştirmen bulunmadığı söylenir. Ancak Moriarty'nin kanında onu suça çeken bir şeyler vardır. Tüm İngiltere'yi kapsayan bir suç ağının başında olduğu söylenir. Holmes, onun için "Suçun Napolyonu" tabirini kullanır. Holmes, ayrıca gündelik, ilişkisiz görünen suçlarda, Moriarty'nin izlerini bulur. Moriarty, Sherlock Holmes efsanesinin Arthur Conan Doyle'u tamamen sardığı bir dönemde oluşmuştur. Doyle, Moriarty'yi Holmes'un kötü bir versiyonu olarak tasarlamış ve Holmes'un yenmek için kendini feda edeceği bir düşman olarak öne sürmüştür. "Son Dava" hikâyesinde Holmes, Moriarty'yi yenecek olursa, artık hiçbir suçun, hiçbir suçlunun ilgisini çekmeyeceğini, Moriarty'nin karşılaşabileceği en büyük rakip olduğunu söyler. Bu yolla Doyle, Holmes'un Reichenbach'daki ölümünü haklı bir tür fedakarlık ve tek amacı olan bir yaşamın gururlu sonu olarak resmetmenin yolunu hazırlamıştır.

Yazar Doyle, Holmes karakterini yaratırken dönemin ünlü doktorlarından Profesör Joseph Bell'i kendisine örnek almıştır. Bell, Sherlock Holmes maceralarında sıkça karşılaşılan gözlemleme yöntemini hastalarıyla ilgili bilgi sahibi olmak için kullanır ve bu yöntemi tıp öğrencilerine öğretirdi.Holmes, işiyle ilgili olmayan hiçbir konuya ilgi duymaz, işine yarar diye sosyete haberlerini takip eder ama Dr. Watson'ın Holmes'ün politika bilgisine verdiği not on üzerinden sıfırdır. Hatta bu konuda abartıya kaçıp, "dünyanın güneş etrafında döndüğünü bilmek işime yaramıyorsa, neden bu bilgiyi kafamda tutayım ki" dahi diyebilmiştir.

Olayları gözlem yoluyla çözmesi ile ünlüdür. Tümdengelim yöntemini çok iyi kullanmaktadır, sorduğu soruların cevaplarının birbiriyle tutarlı bir bütün oluşturmasına dikkat eder; bunun yanı sıra kendi kendine yaptığı laboratuvar araştırmaları sonucunda elde ettiği bilgileri tekil olaylara uygular ve sigara izmaritlerinden, el yazılarından, ayak izlerinden, ve her türlü bilgi kırıntısından sonuca ulaşır. 

Artık Sherlock Holmes hakkında belirli fikre sahip olduğumuza göre gelelim ünlü çıkarım sanatına.

Arthur Conan Doyle Holmes'ün çıkarım yapma sanatını ana hatlarıyla 8 madde de özetlemiştir. 

1. Kendini Gözlemleme 

Kendinizi mümkün oldukça tanımaya çalışın. Yaptığınız işlerin fiziksel yansımalarını bunların zamanla var olan değişimlerini takip edin. Örneğin; işiniz gereği çok yürüyorsanız bunun bacak kaslarınıza etkisi yada çok yazıyorsanız bu durumun ellerinize ve parmaklarınıza etkisi gibi. Bunun yanında olaylar karşısında psikolojik olarak gösterdiğiniz refleksleri de iyi gözlemleyin çünkü doğru gözlem de ilk şart kendini iyi tanımaktır.

2. Eşyaları Gözlemleme

İlk aşamadan sonra kendini belirli ölçülerde tanıyan siz için, sahip olunan ve günlük hayatta sürekli kullanılan eşyaları tanıma sırası gelir. Örneğin; Cep telefonunuzun ortalama kullanım süresi yada giydiğiniz kıyafetleriniz kumaş yapısı gibi. Böylelikle eşyalarınızı daha yararlı kullanmayı da öğrenmiş olursunuz.

3. Evinizi ve Yaşadığınız Bölgeyi Tanıma

Kendi niteliklerinize hakim olduğunuz da sıra dış dünyayı tanımaya gelir. Doğru gözlemin ilk şartı bulunulan mekanı iyi tanımak ve detaylarına hakim olmaktan geçer. Gözlem konusunda pratik için ise en uygun yer hali hazırda yaşadığınız evinizdir. Evinizde ki duvarların boyası, tavanın yüksekliği kirişlerin çapları gibi detaylar örnek olarak verilebilir. Sadece evin içinde değil çevresinde de bu gözlemler yapılabilir. Örneğin; sürekli kullandığınız güzergah üzerinde ki binaların renkleri yada dükkanların isimleri gibi.Bu yolla aslında detayların ne denli aşikar olduğunu fark etmiş olursunuz. Sherlock Holmes; içinde bulunulan mekanı iyi gözlemlemenin önemini şu sözleriyle vurgular.

"Bir şeyi saklamanın en iyi yolu, onu herkesin görebileceği bir yere koymaktır".

4. Ailenizi ve Arkadaş Çevrenizi Tanıma

Artık sıra günlük hayatta sürekli iletişim de bulunduğunuz aile ve sosyal çevrenize geldi. Kendi üzerimizde gözlemlediğiniz detayları onlarda da gözlemlemeye çalışın. Jest, mimik ve retorik yönden inceleyin. Kesinlikle çevreniz hakkında aslında hiç dikkat etmediğiniz bir çok detay olduğunu fark edeceksiniz.

5. Takip ettiğiniz dizi ve filmleri tanıma

Gündelik hayatta takip etmekte olduğunuz televizyon dizilerini ve filmleri senaryonun akışına kapılmadan olayın içinde gözlemleye çalışın. Karakterleri, müzikleri, replikleri detaylıca irdeleyin. Ve düzenli not alın.

6. Düzenli ve Küçük Alıştırmalar Yapma

İyi bir gözlem yeteneğine sahip olmak elbette bir günde sahip olabileceğiniz bir vasıf değildir. Bundan dolayı kendinizi gereksiz ayrıntılara boğmadan veya zaman yönetimi sıkıntısı yaşamadan için küçük çaplı alıştırmalar ile başlayın ve bunu düzenli olarak geliştirin. Bu merhalenin her evresinde kendinizde ki gelişimi siz de açıkça fark edeceksiniz.

7. Küçük Ayrıntılara Odaklanma

Sherlock Holmes der ki; Bir suçu çözmenin ilk prensiplerinden biri, her ne kadar önemsiz gibi görünse de hiçbir ayrıntıyı atlamamaktır. İnsanın göz ardı ettiği şeyleri görmek, sonuca ulaşmanın ilk kuralıdır. Araştırmanız ayrıntıların gözlemlenmesi üzerine kurulu olduğunda, en doğru sonuca vardığınızı siz de göreceksiniz.  Belli bir seviyeden sonra kendinize olan güveniniz arttıkça gözlemlerinizi detaylandırmaya gayret edin. Çevrenizde ki insanların giysilerine, aksesuarlarına, jest ve mimiklerine iyice odaklanın. Giysiler de bulunabilecek yırtık,aşınma, leke gibi detaylar ile, jest ve mimikler de; terleme, gözlerin kırpılma yoğunluğu, nefes alış-verişte belirgin değişimler gibi hususlara özenle dikkat edin.

8. Bulgu ve Kanıtları İrdeleme

Bulunduğunuz ortamda ki detaylara sürekli olarak özen gösterin. Çıkarım Yapma Sanatında  başarının yolu bulguların ve kanıtların düzenli olarak irdelenmesi ve şematik bir biçimde üzerinde çalışılmasından geçer. Aksi durumunda ne olacağını Holmes şöyle yanıtlandırır."Elinde bulgu olmadan bir teori üretmek büyük hatadır. İnsan teorileri gerçeklere uyduracağına, farkında olmadan gerçekleri teorilere uydurmaya çalışır". Ve son olarak gözlemlemeyi bir alışkanlık haline getirin. Çünkü yaşam bize kendi güzelliklerini gözlemleyebildiğimiz kadarıyla gösterir. 

Pekala, sevgili okuyucu, artık Sherlock Holmes'la vedalaş. Sadakatin için teşekkür ediyor ve bu kitabın, hayatının dertlerinden bir kaçış sağladığını ve sadece güzel macera kitaplarında görülen bir düşünme biçiminin kapılarını açtığını umuyorum.

Sir Arthur Conan Doyle

Kaynakça

https://tr.wikipedia.org/wiki/Sherlock_Holmes

https://www.wattpad.com/51401467-sherlock-holmes-teknikleri-%C3%A7%C4%B1kar%C4%B1m-yapma-sanat%C4%B1